ΚΡΙΤΙΚΕΣ

Βικτωρία Ιωσηφίδου, κριτικός θεάτρου (https://www.facebook.com/victoria.iosifidou, ανάρτηση στις 19/11/2025)

“ΙΠΠΗΣ meta” από τον Δαμιανό Κωνσταντινίδη και τους ANGELUS NOVUS. Μια σύντομη, ιδιαίτερα καυστική και εκκωφαντικά επίκαιρη εκδοχή του έργου ΙΠΠΗΣ του Αριστοφάνη παρουσιάζει η ομάδα ANGELUS NOVUS, σε έξυπνη και ευρηματική διασκευή και σκηνοθεσία του Δαμιανού Κωνσταντινίδη. Ο εμπνευσμένος και πάντα ανήσυχος δημιουργός πλάθει μία διασκευή “τόσο όσο”, αρκετή για να περάσει όλα τα μηνύματα, χωρίς να πλατιάζει ή να κουράζει. Στα χνάρια του Αριστοφάνη, η ομάδα καταπιάνεται να μας πείσει, ναι, ότι τον φαύλο ηγέτη, τον απατεώνα, το δημαγωγό μπορεί να καταφέρει να απομακρύνει από την εξουσία και να τον διαδεχτεί ένας πολύ χειρότερος. Τα λόγια είναι περιττά….. Το έργο διατηρεί τα βασικά σημεία της πλοκής και τους τρεις κεντρικούς ήρωες του ποιητή, τον Δήμο, τον δούλο του και τον αλλαντοπώλη, αλλά είναι εμπλουτισμένο με ολοκαίνουργια διασκεδαστικά χορικά σε μουσική του Πέτρου Θεοδωρίδη, καθώς και άλλες μουσικές από γνωστά σουξέ. Σάρκα και οστά στο εγχείρημα δίνει μια χαρούμενη ομάδα ταλαντούχων ηθοποιών με αξιόλογες υποκριτικές ικανότητες, που “αριστοφανίζει” και εντυπωσιάζει με τις έντονες ερμηνείες και την απολαυστική υπερβολή της. Πρόκειται για ένα αστείο, φανταχτερό γλέντι, πλούσιο σε ιδέες, γέλιο και μηνύματα.

*

Δημήτρης Μανιός, φιλόλογος (https://www.facebook.com/dimitris.manios.777,  ανάρτηση στις 3/12/2025)

«Ιππής meta» του Δαμιανού Κωνσταντινίδη: όταν ο Αριστοφάνης συναντά το σήμερα ωμά, ποιητικά, αποκαλυπτικά, ξεκινάμε καλπάζοντας για την “Πρίγκηπος”!

Στο «Ιππής meta», ο Δαμιανός Κωνσταντινίδης και οι Angelus novus καταφέρνουν κάτι σπάνιο: ανασταίνουν τον κόσμο του Αριστοφάνη στο σήμερα, χωρίς να τον μιμούνται, αλλά μεταμορφώνοντάς τον σε μια τολμηρή, metaμοντέρνα σάτιρα που χτυπάει κατευθείαν την καρδιά κάθε σύγχρονης -ή μήπως διαχρονικής;- μορφής εξουσίας – πολιτικής, θρησκευτικής, κοινωνικής. Το “meta” δεν είναι απλώς τίτλος που μας βάζει στο “μετασύμπαν” του Ζάκερμπεργκ, αλλά σκηνοθετική πρόταση: μια νέα, πρωτοποριακή εκδοχή της αριστοφανικής κωμωδίας, όπου ο λόγος γίνεται φλόγα, το γέλιο αντίσταση, κι η σάτιρα καθρέφτης που στρέφεται αμείλικτα προς όλους μας.

Ο χαρισματικός Κωνσταντινίδης ξέρει να κάνει τη σάτιρα να ανασαίνει στην εποχή μας, και «κεντάει» με ακρίβεια τις παθογένειες της πολιτικής σκηνής αλλά και τη δική μας απάθεια (ακούστε το υπέροχο τραγούδι στο βιντεάκι σε στίχους δικούς του). Χωρίς διδακτισμούς, αλλά με βαθιά γνώση του αρχαίου δράματος ως «διδασκαλίας», προσφέρει μια παράσταση που δεν χαρίζεται σε κανέναν: αποκαλυπτική, καυστική, τρυφερή και ανατρεπτική ταυτόχρονα.

Οι Angelus novus καλπάζουν με αστείρευτη ενέργεια σε όλο τον χώρο, δημιουργώντας μια εκρηκτική θεατρική εμπειρία που σε παρασύρει. Η σκηνή γίνεται πεδίο μάχης ανάμεσα στο γέλιο και τη σκέψη, στην ποίηση και την ωμή πραγματικότητα—μια σύγχρονη αναμέτρηση με τους σημερινούς «Παφλαγόνες» που υπηρετούν την εξουσία από όλες τις θέσεις.

Το αποτέλεσμα είναι ένα θέαμα που συγκινεί, προκαλεί, ψυχαγωγεί και—κυρίως—αφυπνίζει.

Μην τη χάσετε γιατί τέτοιες παραστάσεις κάνουν το αρχαίο θέατρο αυτό που πρέπει να είναι: διδασκαλία για το σήμερα!

*

Μίλτος Τόσκας, δημοσιογράφος, στο olafaq.gr, 13/11/2025 (https://olafaq.gr/culture/theater/ippis-meta-toy-damianoy-konstantinidi-2/?fbclid=IwY2xjawPNyc1leHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEe5wJ06LnNrXwYxX0yUI4kSO3JPkrgRYQfj1-Q6yB5PwBZN6nlSZOp5nDm-EA_aem_yTd9T4K8tLxYnvzdwm0dCg#google_vignette)

“ΙΠΠΗΣ meta”, του Δαμιανού Κωνσταντινίδη 

Με τους “ΙΠΠΗΣ meta”, ο Δαμιανός Κωνσταντινίδης υπογράφει μια τολμηρή, πολιτική και βαθιά σύγχρονη ανάγνωση του Αριστοφάνη.

Η Θεσσαλονίκη έχει την τύχη να έχει έναν σκηνοθέτη που μοιάζει να έμεινε από μία άλλη, “χρυσή” εποχή. Ο λόγος για τον Δαμιανό Κωνσταντινίδη που γνωρίζει όσο λίγοι τους “κανόνες” του θεάτρου και έχει έναν μοναδικό τρόπο να καινοτομεί σε κάθε του νέα δημιουργία. Θυμάμαι τη βραβευμένη “ΛΟΥΝΑ”, τον “Μενοικέα”, “Τη Φοράδα” και τις “Visitadoras”. Τόσο διαφορετικά μεταξύ τους και ταυτόχρονα αναγκαία στον χωροχρόνο μας. Η μεγάλη δύναμη του σκηνοθέτη είναι πως είναι ένας παιδαγωγός επί σκηνής κι αυτό βγαίνει στο έργο του. Η δύναμη της ομάδας (Angelus Novus) είναι αυτή που φέρνει άρτιο αποτέλεσμα, ακόμα και κάτω από δύσκολες συνθήκες, ακόμα και σε δύσκολους χώρους. 

Αυτή τη φορά επιλέγει ως βάση του, τους “ΙΠΠΗΣ” του Αριστοφάνη και υφαίνει ένα σενάριο λεπτοκεντημένο στην εποχή μας. Από τον ΟΠΕΚΕΠΕ μέχρι τον “διφορούμενο” Φραπέ, από το πρυτανείο μέχρι το “πουτανείο”, από την ευθύνη μέχρι την αποβλάκωση του δήμου μοιάζει να υπερβαίνει με τόλμη όλες τις διαχωριστικές γραμμές. Οι πρωταγωνιστές του μας λένε ότι σε μία εποχή που όλοι θα έπρεπε να είμαστε στα κάγκελα, δεν κουνιέται φύλλο και μας φέρνουν προ των ευθυνών και τη βόλεψή μας. Ο Κωνσταντινίδης με τη δύναμη του θεάτρου του είναι σαν να παρατηρεί τις αντιδράσεις μας σε κάθε σκηνή.  

Οι “ΙΠΠΗΣ meta” του όμως παίρνουν καθολικές διαστάσεις. Η Siri της Apple, η Αlexa της  Amazon και τα υπόλοιπα κατασκευάσματα της τεχνολογίας ανεβαίνουν στη σκηνή. Απέναντι τους αναπτύσσονται τα αρχέγονα ένστικτα της πάλης και της επιβίωσης. Ο δημιουργός παραδίδει στο κοινό το δικό του “κατηγορώ” που αφορά τους θεσμούς, το κράτος, τους συμπολίτες του, τον ίδιο του τον εαυτό. Δεν αφήνει κανέναν στο απυρόβλητο κι ενώ το θέμα πάει να γίνει βαρύ εκμεταλλεύεται παραδειγματικά τα στοιχεία της κωμωδίας και του ερωτισμού κι απογειώνει την αισθητική του. Όλα αυτά έρχονται να δέσουν σε συμφωνία με το σκηνικό ντιμπέιτ και τα κοστούμια. 

Από τα μπαζώματα μέχρι την αιχμή στον πρωθυπουργό της Αργεντινής με μία μοναδική σκηνή οι ηθοποιοί τρέχουν κι ο μουσικός τους συνοδεύει εξαιρετικά σε ύφος heavy metal. Κάνουν έναν μαραθώνιο ανάμεσα στο κοινό. Προσπαθούν να το κάνουν κομμάτι του έργου και της προβληματικής του. “Δεν θέλουμε εκεχειρία κι ας μαίνεται ο πόλεμος”. Δε μένει τίποτα ασχολίαστο. Μία διαρκής σκυταλοδρομία, σαν να μεταφέρεται η ευθύνη νοερά. Στο τέλος της ημέρας όμως ελάχιστοι κοιμούνται ήσυχοι. Η παράδοση από τον Παφλαγόνα (εξαιρετικός στον ρόλο ο Γιάννη Μονοκρούσος) στον “σαλαμτζή” συμβολίζει τα πολιτικά ανδρείκελα, αλλά και με αλληγορικό τόνο αφενός μία εποχή που μας αφήνει ανεπιστρεπτί με την επικοινωνία και τον ρομαντισμό της και αφετέρου τις μεγάλες αλλαγές όπως τη Google που βλέπει την Open AI και τον “Άτλα” της να της παίρνει όσα έχτιζε εδώ και τόσα χρόνια. 

Όλα τα παραπάνω δείχνουν έναν δημιουργό ενημερωμένο, σύγχρονο πολιτικό ον, μα πάνω απ΄όλα τολμηρό σε μία εποχή που το θέατρο τείνει να γίνει μία συμβατική πράξη με εκάστοτε καλό ή όχι περιτύλιγμα. Δε θα αφήσει σε χλωρό κλαρί ούτε την εκκλησία, ούτε τη δημοσιογραφία. Θα χτυπήσει με έναν μοναδικό τρόπο κάθε μορφή εξουσίας υπαινικτικά. Από τον Αριστοφάνη μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη συλλαμβάνει όλες τις πτυχές ενός διαρκώς μεταβαλλόμενου κόσμου που δεν παύει όμως να περιστρέφεται γύρω από τον άξονά του. 

Για τον Κωνσταντινίδη τηρουμένων πάντα των αναλογιών οι “ΙΠΠΗΣ meta” είναι ότι για τον Λάνθιμο το “Bugonia”. Ένα γράμμα για το αναπόφευκτο που πρέπει να διαβαστεί με τον χαρακτήρα του επείγοντος. H απόλυτη κορύφωση του έργο του με ένα μεγαλειώδες πόνημα. Η αποχαύνωση του “δημουλίτου” πονάει τον Κωνσταντινίδη κι η θέση ενός σκηνοθέτη το 2025 δεν μπορεί παρά να είναι στα σχοινιά για επαγρύπνηση. Γνωρίζει καλά πως συνήθως σκοτώνουν τα “γέρικα” άλογα, ο ίδιος όμως με τους “ΙΠΠΗΣ meta” μπορεί να μείνει ζωντανός για πάντα στις μνήμες όλων. Χρέος προς τον ίδιο του τον εαυτό και τη διαδρομή του και δώρο για όλους εμάς. 

*

Γιώργος Τσιτιρίδης, κριτικός, στο parallaximag.gr, 11/11/2025 (https://parallaximag.gr/agenda-parallaxi/theatro-agenda/ippis-meta-enas-diaforetikos-aristofanis?fbclid=IwY2xjawPNyzxleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeO3TfX1HQjigiLJclMc5Pe2aKsqvMbrPQhUoAg0klmTz2hDSbnaK_EBC1fGM_aem_ijhbjc6qnxRQ7NgijO-2iA)

«Ιππής meta»: Ένας διαφορετικός Αριστοφάνης

Τι κοινό έχουν οι «Ιππής» του Αριστοφάνη, η πρώτη Αθηναϊκή δημοκρατία, ο Έλον Μάσκ, ο Τράμπ, ένα αλυσοπρίονο, μια λουλουδού και οι αχυράνθρωποι; Θα το ανακαλύψετε στην νέα σπαρταριστή κωμωδία του Δαμιανού Κωνσταντινίδη που δεν πρέπει να χάσετε. Με την σταθερή ομάδα που συνεργάζεται όλα αυτά τα χρόνια ως βασικό κορμό και την επιλογή έργων που τοποθετεί εκτός θεατρικής σκηνής, για άλλη μια χρονιά ο πάντα επίκαιρος αγαπημένος σκηνοθέτης της Θεσσαλονίκης Δαμιανός Κωνσταντινίδης παρουσιάζει τους Ιππής, μια Αριστοφανική κωμωδία πιο επίκαιρη από ποτέ, «out of season» μιας και είθισται οι αρχαίες τραγωδίες και κωμωδίες να παρουσιάζονται σε ανοιχτά θέατρα το καλοκαίρι. Γιατί Ιππής και όχι Ιππείς ; Η χρήση του όρου “Ιππής” αντί “Ιππείς” χρησιμοποιείται ως αναφορά στο έργο ως τίτλο (“Σφήκες”, “Νεφέλαι”,”Αχαρνής”), ενώ το “Ιππείς” στην δημοτική ως πληθυντικός θα δήλωνε τους πολλούς ιππείς..

Η λέξη «μετά» ως χρονική διαδοχή τονίζει το αποτέλεσμα κάποιον πράξεων η γεγονότων. Στην ελληνική γλώσσα όμως μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως συνύπαρξη μαζί με κάποιον άλλο – μετά της συνοδείας – η ως τρόπος – μετά βαΐων και κλάδων. Το meta στην αγγλική γλώσσα παραπέμπει σε κάτι γνώριμο με το οποίο ερχόμαστε σε επαφή σε καθημερινή βάση και δεν είναι άλλο από τον πολυεθνικό όμιλο που έχει εξαγοράσει τις εταιρίες Facebook, Instagram, WhatsApp και αποτελεί μια από τις 5 μεγαλύτερες και πιο ισχυρές εταιρίες επικοινωνίας στον κόσμο. Κατά τη δεκαετία του 2010 το Facebook πέρασε την μεγαλύτερη κρίση στην ιστορία του όταν έπειτα από καταγγελίες οδηγήθηκε στα δικαστήρια πληρώνοντας υπέρογκα ποσά σε αποζημιώσεις με τη κατηγορία ότι συλλέχθηκαν προσωπικά δεδομένα από εκατομμύρια χρήστες του τα οποία διοχετεύτηκαν για πολιτική διαφήμιση χειραγώγησης του κοινού (Σκάνδαλο Cambridge Analytica). Με λίγα λόγια αποκαλύφθηκε πως μπορούσε να επηρεάζει την κοινή γνώμη και το εκλογικό αποτέλεσμα στην Αμερική, Ιταλία, Βραζιλία, Ινδία ακόμα και το αποτέλεσμα υπέρ η κατά του Brexit. Για να ξεχαστεί το σκάνδαλο η εταιρία άλλαξε την επωνυμία της από Facebook σε Meta χρησιμοποιώντας την ελληνική λέξη με την αιτιολογία ότι φέρνει κάτι από το μέλλον δηλαδή το meta – σύμπαν της τεχνητής νοημοσύνης.

Οι Ιππής meta έρχονται μετά την ίδρυση της πρώτης Αθηναϊκής δημοκρατίας, διαπερνούν μοναρχία, δικτάτορες, μεταπολίτευση και δημοκρατικά εκλεγμένους πολιτικούς και μας υποδεικνύουν πως λίγα πράγματα έχουν αλλάξει από τότε, όλα επαναλαμβάνονται, ως φάρσα η οποία μας προκαλεί γέλωτα και μας προβληματίζει.

Στην κύρια πλοκή του έργου, δυο δούλοι, παραγκωνισμένοι από έναν τρίτο που έχει την εύνοια του κυρίου τους και τους κακομεταχειρίζεται, βρίσκουν έναν τέταρτο, χειρότερο, που αναμετριέται μαζί του, τον κερδίζει και τον αντικαθιστά στην καρδιά και την υπηρεσία του αφεντικού. Η ιδέα της αντικατάστασης ως λύση σε κάποιο πρόβλημα συναντάται σε διάφορες παραλλαγές, σε μύθους, παραμύθια και αστικούς θρύλους. Στα τσιγγάνικα παραμύθια των Βαλκανίων ο στρατηγός στην μάχη αντικαθίσταται με δόλιο τρόπο από έναν τσιγγάνο που κάνεις δεν πιστεύει ότι είναι ικανός να κάνει κάτι άλλο από το να πλέκει καλάθια, όμως αυτός τα καταφέρνει καλύτερα από τον διάδοχο. Σε άλλους μύθους ο γελωτοποιός ή ο ζητιάνος φτάνει να γίνει βασιλιάς. Όταν το απαιτεί το ατομικό συμφέρον τότε μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο αχυράνθρωπος για να κυβερνήσει αρκεί να μην διαταραχθεί η τάξη. Σε μια εποχή που ο «κανένας» βρίσκεται σταθερά πρώτος στις προτιμήσεις του Ελληνικού λαού ως ο ικανότερος να κυβερνήσει, οι Ιππής είναι πιο επίκαιροι από ποτέ. Οι περισσότεροι εκ των ερωτηθέντων στα γκάλοπ ψάχνουν «το μη χείρον βέλτιστον» και βρίσκονται στο δίλλημα της σωστής επιλογής ανάμεσα σε δύο κακά τα οποία θα εξυπηρετούν τις δικές τους ανάγκες και όχι το συνολικό καλό. Στην Αμερική ο Μπάιντεν θεωρήθηκε ανεπαρκής και ηττήθηκε από τον Τραμπ με την προσδοκία ότι θα κάνει την χώρα του μεγάλη ξανά, χωρίς να συνυπολογιστεί το τίμημα. Στην Γερμανία μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν ο Χίτλερ αυτός που κατάφερε να πείσει ως ο καταλληλότερος το λαό και τους ηγέτες της Ευρώπης, την οποία αιματοκύλισε αργότερα στον πιο καταστροφικό πόλεμο στην ιστορία της ανθρωπότητας, ενώ σε πολλές χώρες του λεγόμενου «τρίτου κόσμου» οι μεγάλες δυνάμεις της λευκή υπεροχής αποφασίζουν ποιος θα είναι ο βασιλιάς και ποιοι οι δούλοι για να μπορούν να απομυζούν πλούτο και εξουσία από τους «βαρβάρους». Ο Δαμιανός Κωνσταντινίδης μας χαρίζει μια ατόφια κωμωδία, θυμίζοντας παλιές καλές εποχές, τότε που η σάτιρα και η επιθεώρηση διέθεταν ποιότητα, ουσία και αποτελούσαν μοχλό πίεσης και πεδίο κριτικής προς τα πολιτικά πρόσωπα και τις πράξεις τους, καταφέρνοντας μέσα από το γέλιο που προκαλείται αβίαστα να θέσει κύριους προβληματισμούς της εποχής. Με στοιχεία μιούζικαλ, χορογραφίες μουσική και τραγούδι διατηρεί τα στοιχεία της δομής της Αριστοφανικής κωμωδίας η οποία όμως αλληλοεπιδρά και κάνει συμμέτοχο το κοινό το οποίο περιβάλλεται από τους κεντρικούς χαρακτήρες και το χορό. Στη γνωστή ομάδα του σκηνοθέτη προστίθενται και νέα μέλη. Ταλαντούχοι ηθοποιοί που ο καθένας φέρνει ένα διαφορετικό στοιχείο και βάζει την δική του πινελιά σε έναν πολύχρωμο καμβά. Μια παράσταση που μας αφορά όλους, κρατάει τα στοιχεία του αρχαίου κειμένου και τα συνδέει με το σήμερα. Ποιοι είναι οι Ιππής στην meta εποχή; Στην πολιτική μακροπρόθεσμα οι ηγέτες αλλάζουν τους νόμους κατά το συμφέρον τους, χρησιμοποιούν ασυλία για οποιαδήποτε πράξη τους, καλλιεργούν την προσωπολατρία, την εξάρτηση και την ανασφάλεια προς κάτι καινούργιο και άγνωστο. Σε όλη αυτή την προσπάθεια χειραγώγησης οι αυλικοί είναι το πιο κομβικό γρανάζι του μηχανισμού. Δημοσιογράφοι σε live σύνδεση και τηλεοπτικά παράθυρα, πολιτικές συζητήσεις στην Βουλή που δεν έχουν σε τίποτα να ζηλέψουν από τους διαλόγους καφενείου που κάποτε ήταν χρωματισμένα (μπλε και πράσινα) και ανεβοκατέβαζαν κυβερνήσεις. Και εδώ έρχεται ο χώρος στο οποίο ο σκηνοθέτης τοποθετεί την παράσταση (Καφενείο Η Πρίγκηπος) να κάνει τους θεατές συνένοχους και όχι απλά παρατηρητές αυτού που βιώνουν μέσω της επαφής με τους ηθοποιούς. Η έλλειψη εμπιστοσύνης σε κυβερνήσεις τα τελευταία χρόνια έχουν οδηγήσει χώρες όπως η Ελλάδα στην ψήφο διαμαρτυρίας προς τον «οποιονδήποτε» για την τιμωρία της κραταιάς εξουσίας. Δεν επιλέγουμε με κριτήριο το συλλογικό αλλά το ατομικό συμφέρον χωρίς τίποτα να μας προκαλεί πλέον έκπληξη.

Οι Ιππής είναι φοβισμένοι, βουτηγμένοι στην τοξικότητα και την παρακμή. Οι Ιππής δεν είναι απλά καβαλάρηδες. Είναι η άρχουσα τάξη, η αριστοκρατία, που έχει την οικονομική άνεση να επηρεάζει και να διαμορφώνει την καθημερινότητα. Αυτό σημαίνει ότι εμπλέκεται άμεσα στα πολιτικά τεκταινόμενα. Εδώ έρχεται η πλοκή να μετατρέψει αυτή την συνθήκη σε μια αμιγώς πολιτική κωμωδία, που ατόφια ως μια καυστική σάτιρα της εποχής μας παρεισφρέει στην νέα αυτή διασκευή. Οι Ιππής δεν παρουσιάζονται με την ίδια συχνότητα σε αντίθεση με άλλες κωμωδίες του Αριστοφάνη αν και είναι ίσως το πιο πολιτικό έργο του με στοιχεία που του δίνουν μια οικουμενική διαχρονικότητα. Και τελικά τι σχέση έχουν όλα αυτά με την λουλουδού και το αλυσοπρίονο; Αυτό μένει να το ανακαλύψετε.